Burgeroorlog 1936 – 1939

Over de Spaanse Burgeroorlog (1936-1939) bestaan veel mythes en misverstanden, wat ook blijkt uit berichten in de kwaliteitskranten. Zo meldde de NRC dat de 429 Spaanse geestelijken die in oktober 2007 zalig werden verklaard slachtoffer van de dictatuur van Franco waren, terwijl de Volkskrant op 15 februari berichtte dat het de republikeinen waren die zesduizend geestelijken vermoordden. (De NRC heeft gerectificeerd.)

The Spanish Civil War: History, Memory and Representation

Cardiff, 9 en 10 februari 2008

Heel lang waren deskundigen op het gebiek van de Spaanse geschiedenis en filmgeschiedenis vooral te vinden in Groot-Brittannië en de Verenigde Staten, omdat Spaanse onderzoekers heel lang niet vrij waren. De conferentie in Cardiff, Wales, bracht wetenschappers uit de hele wereld bij elkaar. Hier een korte impressie.

Julian Casanova van de universiteit van Zaragoza, een van de keynotespeakers, schetste hoe de Spaanse katholieke kerk betrokken was bij het onderdrukkende regime tijdens de burgeroorlog en de Franco-dictatuur.

Historicus Paul Preston onderbouwde zijn stelling dat veel oorlogscorrespondenten en schrijvers die met een neutrale houding naar Spanje afreisden, door wat ze zagen de kant kozen van de bedreigde Republiek. Dat hun berichten lang vaak de lezers niet bereikten, had alles te maken met de politieke en religieuze signatuur van de Amerikaansen en Engelse kranten.

Historica Helen Graham betoogde dat het het massale moorden en opsluiten – de concentratiekampen deden dienst tot het eind van de jaren veertig – het fundament legde voor de dictatuur. Spanje was in de jaren veertig één grote gevangenis.

Op een conferentie over ‘Transitional Justice and the Public Sphere’, die in 2012 plaatsvond in Oñati, Baskenland, mocht ik een paper presenteren over de moeite die Spanje had en heeft om met het verleden in het reine te komen. Wil er überhaupt recht gedaan worden aan de slachtoffers, dan is de stilte verbreken een eerste vereiste. De Spaanse democratie berustte aanvankelijk op het pact van vergeten (en vergeven?). Vergeten en (ver)zwijgen vormen het thema van veel films over de Burgeroorlog en de daarop volgende dictatuur.